ANKARA

GİRİŞ

Etik, ahlaki değerler bilgisi olup bir kişi veya meslek grubunun davranışları altında felsefi ilkeleri inceler.

Tıbbi Etik, tıpta genel olarak uzmanlık alanlarına özgü davranış biçimlerini ve kalıplarını belirleyen etik ilkeleri ele alır.

Meslek Tarihi, bir mesleğin geçmişini, gelişimini ve bugününü inceleyerek zamana ışık tutar.

1.      Sağlık hizmeti sunanların etik ilke ve kuralları öğrenmesi; hizmet sunumunda ve sonrasında bu ilke ve kurallara uymasını, hizmet kalitesini artırmasını, toplumun sağlık düzeyini yükselteceğini anlamalarını sağlamak.

2.      Bu ders sağlık personelinin hastalara ve sağlık ekibi elemanlarına karşı görev ve sorumluluklarını belirler ve etik kurallarına uymanın gerekliliğini öğretir.

3.      Bu öğretim programı;”Deontoloji, Sağlık Mesleklerinin Tarihi Gelişimi ve  Deontolojisi, İnsan Hakları-Hasta Hakları,  Etik Kavramlar ve Etik İlkeler, Etik Tartışmaya Yol Açabilecek Tıptaki Gelişmeler, Mesleklere Özel Etik Konular olmak  üzere altı üniteden oluşmuştur.

4.      Bu öğretim program sağlık meslek liselerinin Ortopedi Teknisyenliği bölümü hariç diğer bölümlerinde zorunlu olarak okutulmalıdır.

5.      Program süresi, bir yıl boyunca haftada bir saat olarak okutulmalıdır.

6.      Bu program, sağlık meslek liselerinin lX. sınıf öğrencileri için hazırlanmıştır.

Programın UYGULANMASINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR

1.         Üniteler işlenirken ders kitabı, deontoloji ile ilgili tüzük, İnsan Hakları Beyannamesi, Deklarasyonlar vb. kaynaklardan yararlanılmalıdır.

2.         Üniteler işlenirken anlatım, soru-cevap, grup tartışması, role-play, problem çözme vb. öğretim yöntemleri kullanılmalıdır.

3.         Ünitelerin öğretiminde sınıf ortamının "u" şeklinde düzenlenmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

4.         Ünitelerin sıralanmasında, üniteler birbirleriyle bağlantılı olup biri, diğerinin aşaması olarak hazırlanmıştır.

5.         Ünitelerin işlenmesinde kaynak olarak üniversite hastanelerinin Etik kurullarından ve Deontoloji Kürsülerinden yararlanılabilir.

6.         Bu dersi daha etkin kılabilmek için olay sunumu ve tartışması, yaşanmış örnekler verilmesi gerekir.

7.         Her meslek kendi tarihi ve gelişimini ele alacak, detaylı olarak işleyecektir.

8.          Programın sonunda öğretmene yol göstermek amacıyla, bir amaca yönelik örnek işleniş verilmiştir. Öğretmen bunu aynen kullanabileceği gibi, değiştirerek ve diğer amaçlara yönelik         işlenişlerinde buna benzer nitelikte geliştirerek uygulayabilir. Amaç öğrencilerin Tıbbi Etik ve Meslek Tarihi ders bilgilerine araştırma yoluyla ulaşabilmelerini ve kavramalarını sağlamaktır.

9.         Bu programa göre hazırlanacak ders kitabının forma sayısı A₄ boyutunda 12-14,B₅ boyutunda 14-16 olacaktır.

GENEL AMAÇLAR

Bu program öğrencilerin;

1.      Etik ilke ve kuralların önemini kavramalarını,

2.      Tıptaki gelişmelere açık olmalarını ve bu gelişmeleri etik yönden değerlendirmelerini,

3.      İnsan ve Hasta Haklarının neler olduğunu öğrenmelerini, meslek ve günlük yaşamlarında bu hakları kullanmalarını,

4.      Deontolojik-Etik ilke ve kuralların insan yaşamına ve sağlık hizmetlerine katkılarını kavramalarını amaçlamaktadır. 

ÖZEL AMAÇLAR

Bu programı başarıyla tamamlayan her öğrenci:

1.      Deontolojide geçen temel kavramları açıklar.

2.      Deontoloji yönetmeliği ve tüzüğünün önemini açıklar.

3.      Türkiye ve dünyada sağlık meslek  liselerinin  tarihi gelişimini kavrar.

4.      Sağlık sistemlerindeki  tarihsel değişimleri kavrar.

5.      Sağlık mesleği eğitiminde dönüm noktası olan değişimleri kavrar.

6.      Sağlık mesleklerinin yasalarında ve sağlık yasalarındaki  tarihsel değişimleri açıklar.

7.      İnsan hakları ve diğer sözleşmelerde hasta hakları konusunda yer alan maddeleri sıralayarak sağlık hizmetleri açısından önemini açıklar.

8.      İnsan hakları ve hasta haklarıyla ilgili ilke ve kuralları mesleğinde ve günlük yaşamında kullanır.

9.      Hasta hakları ile ilgili uygulama hatalarını fark eder.

10.  Etik kavramlar ve etik ilkeleri konusunda geçen kavramları açıklar.

11.  Etik ilkeleri mesleğinde uygular.

12.  Tıpta etik tartışmaya yol açabilecek gelişmelere örnekler verir

13.  Tıptaki gelişmeleri etik açıdan değerlendirir.

14.  Meslekler arası etik ilkeleri kavrar.

15.  Meslekler arası işbirliğinin mesleğe katkılarını kavrar.

16.  İletişimde yaşanan etik sorunların farkına varır.

17.  İletişimde yaşanan etik sorunları çözmek için  önerilerde bulunur.

18.  Sağlık çalışanlarının haklarının farkına varır.

ÜNİTELER

ÜNİTE I    :	DEONTOLOJİ
ÜNİTE II   :	SAĞLIK MESLEKLERİNİN TARİHİ GELİŞİMİ VE DEONTOLOJİSİ
ÜNİTE III  :	İNSAN HAKLARI VE HASTA HAKLARI
ÜNİTE IV  :	ETİK KAVRAMLAR VE ETİK İLKELER
ÜNİTE V   :	TIPTA ETİK TARTIŞMAYA YOL AÇABİLECEK GELİŞMELER
ÜNİTE VI  :	MESLEKLERE ÖZGÜ ETİK KONULAR

ÜNİTE AÇILIMLARI

ÜNİTE I:  DEONTOLOJİ

A.      Temel Kavramlar

1.      Hak

2.      Yükümlülük

3.      Sorumluluk

4.      Yetki

B.      Yönetmelikler ve Deontoloji Tüzüğü

ÜNİTE ll: SAĞLIK MESLEKLERİNİN TARİHİ  GELİŞİMİ VE DEONTOLOJİSİ

A.      Sağlık Mesleklerinin Liderleri

B.      Sağlık Sistemlerinde Tarihsel Değişimler

C.      Sağlık Mesleklerinin Eğitimlerinde Dönüm Noktası Olan Değişimler  

D.      Sağlık Mesleklerinin Yasalarında ve Sağlık Yasalarında Tarihsel Değişimler

ÜNİTE lll: İNSAN HAKLARI VE HASTA HAKLARI

A.      Beyannameler-Haklarla İlgili Evrensel Deklerasyonlar

1.    Anayasalarda ve Yazılı Metinlerde Yaşama Dair Haklar

a. T.C. Anayasası

b. Diğer Yasalar

B.      Uygulamalarda İnsan Hakları ve Hasta Hakları

C.      Uygulama Hataları

ÜNİTE IV: ETİK KAVRAMLAR VE ETİK İLKELER

A.      Mahremiyet

B.      Otonomi (Özerklik)

C.      Yarar-Zarar

D.      Dürüstlük

E.      Eşitlik - Hakkaniyet

F.       Bilgilendirilme

ÜNİTE V: TIPTA ETİK TARTIŞMAYA YOL AÇABİLECEK GELİŞMELER

A.      Doku ve Organ Nakli

B.      Abortus veya Kürtaj

C.      Doğum Kontrolü

D.      Yapay Döllenme

E.      Tüp Bebek

F.       Ampütasyon

G.      Hibernasyon

H.      Ötenazi

İ.        Ölüm ve Otopsi

ÜNİTE Vl : MESLEKLERE ÖZGÜ ETİK KONULAR

A.      Meslekler Arası İşbirliği

B.      İletişimde Yaşanan Etik Sorunlar

C.      Sağlık Çalışanlarının Hakları

ÖRNEK İŞLENİŞ

Dersin Adı	:	Tıbbi Etik ve Meslik Tarihi
Sınıfı	:
Ünitenin Adı	:	İnsan Hakları ve Hasta Hakları
Konunun Adı	:	Uygulamalarda İnsan Hakları ve Hasta Hakları
Süresi	:	40'
Öğretim Yöntem ve Teknikleri	:	Soru-Cevap,Beyin Fırtınası,Anlatım
Kaynaklar	:
Araç ve Gereçler	:

Özel Amaç: İnsan hakları ve diğer sözleşmelerde hasta hakları konusunda yer alan maddeleri sıralayarak sağlık hizmetleri açısından önemini açıklar.

Öğrenciyi Derse Hazırlama: Öğretmen, öğrencinin ilgisini derse çekebilmek için Hasta Hakları ile ilgili şu soruları yöneltebilir:

§          Hastaneye gittiğinizde hastane personelinin size karşı davranışlarını nasıl karşılıyorsunuz?

§          Hastane personelinin size karşı nasıl davranmasını istersiniz?

§          Hasta Hakları nelerdir?

Öğretmen bu soruları tahtaya yazar. Öğrencilerden cevapları alır. Bu aşamada, öğrencilerin verdikleri cevapları değerlendirmez. Burada önemli olan öğrencilerin düşüncelerini belirtmiş olmalarıdır.

Dersi Sunma: Öğretmen öğrenciyi hazırlama aşamasında söyledikleri çerçevesinde, dersin amacının hasta hakları konusunda yer alan maddeleri sıralayarak sağlık hizmetleri açısından önemini kavramak olduğunu belirtir. Derste öğrenilecek konuları maddeler halinde tahtaya yazar.

1.      Tıbbi etik ile doğrudan ilgili olan hasta hakları konusundaki bildirgeler.

2.      Hasta haklarının sağlık hizmetleri açısından önemi

3.      Hasta haklarının bilinmesinin toplumun sağlık düzeyine etkileri

Öğretmen bir ders öncesinde işlenen insan haklarının doğuşu ve insan hakları içinde hasta haklarının yeri ve amacını hatırlatarak dersi sunmaya başlar.

Öğretmen, Tıbbi etikle doğrudan ilgili olan hasta hakları konusundaki bildirgelerin;

§          Hastanın hizmet veren personeli özgürce seçme hakkı,

§          Hastanın klinik ve ahlaki yargılara özgürce varabilen sağlık personeli tarafından bakılma hakkı,

§          Hastanın bilgilendirildikten sonra tedaviyi kabul veya reddetme hakkı,

§          Hastanın sağlık personelinden tıbbi ve kişisel bilgilerinin gizliliğine saygı göstermesini bekleme hakkı,

§          Hastanın saygın bir şekilde ölme hakkı,

§          Hastanın bir din adamı da dahil olmak üzere ruhi ve ahlaki teselliyi istemek veya reddetmek hakları

olduğunu sıralar ve açıklar.

Öğretmen, öğrencilere hasta hakları konusuna hem hasta hem de sağlık hizmeti sunan açısından bakmalarını söyler. Bu konuda öğrencileri kontrollü olarak tartıştırır. Hasta haklarının önemini vurgular. Sağlık hizmeti alan kişi açısından  haklarına saygı gösterilmesi; sağlık hizmeti sunanlara, kurum, kuruluş ve sağlık sistemine olan güveni arttıracağını, sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesinde çıktının kaliteli hizmet almaktan dolayı mutluluk olduğunu, hizmeti sunanlar açısından hastaların sağlığına kavuşmalarının iş doyumunu sağladığını söyler.

Öğretmen hasta haklarının toplum tarafından bilinmesi ve sahip çıkılmasının, sağlık hizmeti sunan kurum, kuruluş ve kişileri insan onuruna yakışır sağlık hizmetleri sunmaya zorlar. Bu yaklaşım hizmet kalitesine olan katkıları artırır. Sağlık hizmeti hantal bir yapıya sahipse onu değişime zorlayıcı ve ateşleyici unsur olur, sağlık hizmeti kalitesini dünya standartlarına çıkarır.

Dersi Özetleme: Öğretmen, dersi şu maddeler çerçevesinde özetleyebilir:

1.      Hasta haklarının tıbbi etikle doğrudan ilgili maddeleri; kurum ve kuruluşu, bakım verecek personeli seçme, mahremiyet, rıza ve izin, dini vecibelerini yerine getirme, saygınlık görmedir.

2.      Hasta haklarına saygı gösterilmesi sağlık hizmetlerinin kalitesini ve toplumun sağlık düzeyini etkiler.

Öğretmen, dersin amacının ne kadar gerçekleştiğini ölçmek için  hazırlık aşamasında sorduğu sorulardan bazılarını öğrencilerin tekrar cevaplandırmalarını ister. Öğrencilerin cevaplarını değerlendirir. Eksik olanları tamamlar, yanlışlarını  düzeltir.

Gelecek Derse Hazırlık: Öğretmen dersi bitirir. Bir sonraki dersin konusunun "Uygulama Hataları" olduğunu bildirir. Sağlık kurum ve kuruluşlarında hizmeti alan kişilerin maruz kaldığı uygulama hatalarının etik yönünün işleneceğini hatırlatır. Konu ile ilgili soruları yazdırarak gelecek derse hazırlıklı gelmeleri gerektiğini belirtir.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Ölçme: ölçme soruları; amaçlar ile öğrenme ve öğretme etkinlikleri göz önüne alınarak hazırlanmalıdır. Öğrencilerin değerlendirilmesindeki yazılı ve sözlü sınavlardaki başarılarının yanı sıra, öğretmenin öğrenciler üzerindeki gözlemleri (Öğrencilerin sınıf içindeki etkinliklere katılmalarındaki duyarlılıkları etkinlikler sırasında yönelttikleri sorular, yaptıkları gözlem, inceleme ve araştırmalarla ilgili sözlü sunumları)  de etkin olarak kullanabilir.

Örnek Sorular:

1.      Hasta hakları nelerdir?

2.      Hasta kendi doktorunu seçebilir mi?

3.      Hasta mahremiyeti nedir?

Değerlendirme:

Öğretmen ölçme sonuçları ile birlikte öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılmalarındaki duyarlılıklarına, yorumlama yeteneklerine, sahip oldukları ve sergiledikleri fikir zenginliğine, sorumluluk alma, disiplinli çalışma, araştırma, inceleme ve bilimsel düşünme becerilerine göre başarıları hakkında karar verir.